Người giữ hồn Chapi ở miền sơn cước Khánh Sơn

29/09/2021 10:52
Ngày nay, không còn nhiều thanh niên ở Khánh Sơn (Khánh Hòa) biết chơi đàn Chapi. Ảnh minh họa: ST

Ngày nay, không còn nhiều thanh niên ở Khánh Sơn (Khánh Hòa) biết chơi đàn Chapi. Ảnh minh họa: ST

Nghệ nhân Mấu Xuân Điệp (SN 1953, ngụ xã Sơn Trung, huyện Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hòa) là người duy nhất ở huyện Khánh Sơn còn chơi được đầy đủ các làn điệu của đàn Chapi và làm ra được cây đàn Chapi. Ông bảo, chơi đàn Chapi như là cách để chiêm nghiệm về cuộc đời mỗi con người…

Nghệ nhân Mấu Xuân Điệp bảo, người Raglai ở huyện Khánh Sơn gắn bó với tiếng mã la từ bao đời nay. Tiếng mã la luôn ngân lên trong những dịp lễ, Tết, mừng lúa mới, mừng đám cưới, lễ bỏ mả. Thế nhưng, ngày trước chỉ có những nhà giàu mới sắm được đầy đủ một bộ mã la. Không có mã la, những người nghèo bèn nghĩ cách làm ra cây đàn Chapi bằng tre, phỏng theo tiếng mã la. Chỉ có mỗi một đốt tre dài chưa tới hai gang tay mà cây đàn Chapi mô phỏng được tiếng của cả một bộ mã la.

"Ngày trước, nghe ông nội khảy đàn Chapi, tôi mê lắm. Khi mới lên năm, lên bảy, tôi đã học chơi đàn, học cách làm đàn. Thấy ông nội đi đâu một chút là tranh thủ thời gian lấy đàn ra khảy liền. Càng lớn càng ghiền, không dứt ra được", ông Điệp kể.

Người giữ hồn Chapi ở miền sơn cước Khánh Sơn - Ảnh 1.

Nghệ nhân Mấu Xuân Điệp với cây đàn Chapi

Học đàn Chapi không khó nhưng khó nhất là kỹ thuật làm được đàn để tạo ra những thanh điệu âm vang của núi rừng. Đàn được cấu tạo từ một ống tre già được hong khô, sau đó đem phơi dưới sương núi để tạo sự dẻo cho những sợi dây đàn. Từ ống tre này, người làm đàn khéo léo dùng một con dao nhọn tách lớp vỏ thành 16 dây nhỏ. Điều quan trọng là khoảng cách giữa các dây phải tương ứng với các phím đồ, rê, mi, pha, son, la, si, đô.

Sau khi đã chẻ được các sợi dây nhỏ tương ứng, bước tiếp theo là ghép các phím tương ứng với khung nhạc. Sau đó, dùng dây mây rừng đã hong héo buộc hai đầu để giữ cho các sợi dây đàn không bị đứt gãy.

"Cứ hai dây thì được nối với nhau bằng một phím, tương ứng với 8 phím nhạc trong khung. Bước kế tiếp không kém phần quan trọng là cách đặt chốt ở các đầu dây tương ứng với khoảng cách âm thanh để tạo ra độ rung như các phím đàn. Ở thân đàn phải có những lỗ nhỏ dùng để thông hơi và tạo âm rung (độ ngân) cho phím đàn. Bước cuối cùng là tạo hai thanh cầm trên thân đàn", ông Điệp cho biết.

Nghệ nhân Mấu Xuân Điệp bảo, chơi đàn Chapi như là cách để chiêm nghiệm về cuộc đời mỗi con người. Tiếng đàn Chapi trầm bổng như cuộc đời của mỗi con người. Người chơi đàn không vội vã, không gấp gáp với bản nhạc nhanh, mà đơn giản là có những điểm nhấn tương ứng với những cung bậc rung cảm trong mỗi con người. Chính vì thế mà không phải người nào cũng chơi được đàn Chapi dù rằng cách học là không khó.

Người giữ hồn Chapi ở miền sơn cước Khánh Sơn - Ảnh 2.

Cây đàn Chapi và ché rượu cần của người Raglai

Xưa kia, những đêm khuya thanh vắng, tiếng Chapi cứ vang lên khắp núi rừng. Trai gái tụm năm tụm ba hay từng đôi ngồi trên thềm nhà, ngoài đường hay trong vườn chơi đàn, nghe đàn. Bây giờ, tiếng Chapi ở các buôn làng Raglai cứ thưa dần.

"Lớp con cháu bây giờ không còn muốn đụng đến đàn Chapi mà chỉ thích nhạc xập xình thôi. Mai này, khi tôi đi về với thần linh, cây đàn chắc chắn sẽ trở nên cô độc khôn cùng. Sẽ không còn ai rung lên những sợi tơ lòng nhiều trắc ẩn của người Raglai trên cây đàn Chapi nữa", ông Điệp bộc bạch.

Ông Mấu Quốc Tiến, cán bộ Trung tâm Văn hóa - Thể thao huyện Khánh Sơn, cho biết: "Thấy lớp trẻ hôm nay hững hờ với cây đàn Chapi, tôi xót xa lắm. Hiện tại, ở huyện Khánh Sơn, nghệ nhân Mấu Xuân Điệp là người duy nhất còn chơi được đầy đủ các làn điệu của đàn Chapi và cũng là người duy nhất còn làm ra được cây đàn Chapi".

Ý kiến của bạn
(*) Nội dung bắt buộc cần có
bình luận
Xem thêm bình luận

Nhập thông tin của bạn